Zimni Ogrodnicy – cała Europa ma dreszcze. Zakatarzone Katowice przekazały nas Ostrawie, minęliśmy Brno i całą załzawioną Austrię. Za przełęczą Brenner ktoś w końcu włączył jakiś grzejnik, ale wszystkie szczyty zdążyły już pokryć się warstwą białych chusteczek. Bolzano ewidentnie miało gorączkę – rozpalone, z wypiekami na wszystkich okolicznych pagórkach, wyglądało jak miasto otoczone fałdami zielonego, mięsistego koca. Skały, zieleń i niskie, rażące jak dentystyczna lampa, słońce. Za Sarche [sarke] zaczęły się serpentyny, prowadziły nas skalistym wąwozem, który jak wnętrze żeliwnej kozy tlił się resztkami słońca. Kiedy jedliśmy kolację, ktoś rozgarnął żar i pogasił światła: świat zrobił się chłodny i cichy: dźwięczał żwirem, świerszczami i pohukiwaniem sowy. Po trzynastu godzinach byliśmy na miejscu.
Agroturystyka Casariga wygląda, jakby grała w chowanego: ukryta między pagórkami na skraju miasteczka Poia, otoczona nieskoszonymi łąkami, pozwala się zbliżać jedynie zającowi i jaszczurkom. Z dala od gwarnej Rivy, daleko od jeziora i wszystkiego, co opisane w przewodnikach. Stąd będziemy zaczynać nasze rundy, machając na pożegnanie sąsiadom zatopionym w lekturze na tarasie i tutaj będziemy się wspinać w powrotnej drodze, po ciemku, w wiatrówkach zarzuconych na rozpaloną słońcem skórę. Szkoda takiego miejsca na uciekanie z niego w góry – to miejsce na spowolnienie, obserwacje jaszczurek i bezwiedne głaskanie psa, gdy oczy podążają za literkami. To miejsce na zabawę w chowanego z codziennością. Szkoda go na poranny pośpiech, a potem prysznic i nieprzytomne zwalenie się do łóżka po całym dniu jeżdżenia.
Ucieczka z pocztówki
Lago di Garda w masowej świadomości to synonim luksusu: palmy, promenada w Rivie, połyskujące turkusowe jezioro, trzepoczące wachlarze surfingowych żagli i barowe ogródki pełne turystów sączących Aperol. Rowerzyści w krótkich skarpetach i wspinaczkowych kaskach posadzeni na elektryki z wypożyczalni uparcie przemierzają trasy rowerowe nad jeziorem: winnice, małe miasteczka i espresso z widokiem na góry i jezioro. My zrobiliśmy to po swojemu. Założyliśmy prawilne skarpety i zaszyliśmy się na prowincji: zamiast „śródziemnomorskich” kurortów – nasza baza w głębi lądu, kilometry szutrów i traili z dala od uczęszczanych dróg, w dziczy, ostrzeżenia przed niedźwiedziami i powroty o zmierzchu. Czas zostawał w dolinach, zapętlony w elektronicznych zegarkach tych, co muszą być na czas, a my z każdym metrem w górę strząsaliśmy z siebie pojedyncze minuty, aż w końcu czas przestał na nas wpływać.
Jeśli jesteś tu po raz pierwszy, nie rezygnuj z jeziora – zdejmij buty i przejdź się kamienistą plażą, popatrz na wspinaczy wiszących na skałach, przyjrzyj się surferom, poczuj jak zmienia się wiatr, pooglądaj wystawy butików, zjedz lody. Nad jeziorem toczy się życie z katalogu biur podróży. A potem jedź w góry, aż znikną Ci z oczu leżaki, żagle i gelato. Góry tutaj opowiadają o tym, jak wiele człowiek może i że nic nie napędza go bardziej niż nienawiść. W górach jest życie pisane przez życie.
Śląsk Południa, czyli tożsamość z kamienia
Pod wieloma względami region Garda Trentino przypomina Śląsk albo Pomorze – to targane konfliktami pogranicze, gdzie ścierały się różne wpływy. Do końca pierwszej wojny światowej północny kraniec jeziora (Riva, Arco, Torbole) stanowił otoczony Królestwem Włoch przyczółek Austro-Węgier. Mysłowice i Riva były były kiedyś w jednym państwie…
Ten historyczny dualizm widać tu na każdym kroku. Riva del Garda to architektoniczny paradoks: pastelowe, weneckie kamieniczki i rygorystyczny, austriacki układ ulic. Surowa średniowieczna twierdza Rocca di Riva z XII wieku, którą Austriacy przebudowali na koszary, pilnuje tu nabrzeża. Siedzisz na rynku, jesz pizzę, ale gdy spojrzysz na geometrię budynków, czujesz ducha dawnego cesarstwa. Ta ziemia nie ma jednej, prostej historii, dzięki czemu można ją eksplorować na nieskończenie wiele sposobów – z perspektywy konesera sztuki, poszukiwacza militarnych śladów czy po prostu miłośnika jazdy na rowerze.
Austro-węgierska granica pod kołami
Gdyby nie ta burzliwa historia, nie byłoby tu połowy rowerowych tras. Kultowa droga Ponale z zachwycającym widokiem na jezioro i wybrzeże czy szutrowe serpentyny pnące się na przełęcz Tremalzo to dawne, wojskowe drogi zaopatrzeniowe. Austriacy i Włosi prześcigali się w inwencji wykuwając je w litej wapiennej skale i tworząc systemy fortyfikacji mające bronić jednych przed drugimi.
Jadąc tamtędy na gravelu, wpraszasz się na dawną linię frontu. Ciemne, chłodne tunele dziś robią „wow” na filmiku z drona, wtedy pozwalały komuś poczuć się bezpieczniej, skracały drogę, osłaniały od kul. Dziwne uczucie, gdy uświadamiasz to sobie puszczając klamki na zjeździe. Grząski szuter pod kołam to wciąż bardzo kontrolowane ryzyko.
Śniadanie pod trawnikiem i kolacja w kanionie
Codziennie rano schodzimy na śniadanie, a Makyo wyje z zachwytu: kawa w cienkiej porcelanie, świeży chleb i speck, który rozpływa się u ustach. „To z naszej farmy,” mówi właścicielka. Po drugiej stronie szyby uwijają się jaszczurki: małe szarawe zwinki i większe, nierealnie zielone, z turkusowymi policzkami. Tupią i wymachują śmiesznie łapami, jakby się kłóciły – włoska maniera. Trzy stopnie w nocy, a potem upał. Po śniadaniu siadam na chwilę na tarasie i badam temperaturę. Trzy pieski sąsiadów przychodzą się przywitać. Włosi lubią psy, swoje zabierają wszędzie ze sobą, do obcych psów po prostu się uśmiechają.
Track ląduje w garminie, pakuję do kieszonki kurtkę i batony – ruszamy wcześnie, tak żeby móc zamarudzić po drodze albo zmienić plan, jeśli tak będzie ciekawiej. Zdarzy nam się stać gdzieś trochę dłużej i gapić się na otoczenie. Po prostu, stać, milczeć i gapić się. Albo przystawać w kasztanowych zagajnikach, robić zdjęcie niczemu i jechać dalej. Jesienią trzeba będzie uważać na kolce…
Nasza baza to architektoniczny majstersztyk wtopiony w zbocze pagórka. To zaledwie siedem pokoi w szeregowej zabudowie, z parterowym tarasem wychodzącymi na zagajnik. Kiedy ruszamy w trasę, przez chwilę kroczymy po dachach naszych pokoi: szutrowy chodnik i przystrzyżony trawnik, a pod spodem nasze walizki i szczoteczki do zębów. Po pierwszym kilometrze jednak w głowie jest już tylko jazda, a w nozdrzach majowe łąki Trentino.
Cantare e mangiare
Wieczorami nadrabiamy kalorie i wspaniale nam to wychodzi. Wracamy do bazy, zgodnie z prawem, lekko podchmieleni, najedzeni i z szorstkimi od soli włosami – prysznice przed kolacją są przereklamowane i z pewnością były pomysłem Austriaków. Maso Limarò – knajpa, a może oberża, w dużym farmerskim domostwie z XVIII wieku, położona na zboczu głębokiego, surowego kanionu jest naszą pierwszą destynacją. Na powitanie wjeżdżają bezalkoholowe drinki na bazie syropu z kwiatów czarnego bzu i toniku, a potem na stole lądują konkrety: wędzony pstrąg z lokalnej rzeki podany z gorącą polentą oraz perfekcyjny, krwisty stek. Smaki może po części znajome, ale polenta pokrojona w kostki i przysmażona na maśle to kosmos! Do domu wrócę z kilogramem kukurydzianego grysu, żeby odtworzyć ten konkretny smak Trentino, z pstrągiem i wołowiną pójdzie łatwiej, prawdziwa polenta musi jednak zostać sprowadzona ze swojej ojczyzny. Deser? Może grappa? Owszem. A czy wiem, że grappa ma 40% alko? A czy wy wiecie, skąd jestem? No właśnie!
Szybki kulinarny słowniczek ETNH:
- Polenta: Kukurydziana baza trydenckiej kuchni. Kiedyś podstawowe jedzenie ubogich warstw społecznych, dziś idealny, wysokowęglowodanowy fundament strawy dla kolarza. Gęsta, sycąca, podawana do mięs i, jak się okazuje, również do ryby. To coś w rodzaju długo gotowanego „budyniu” albo kaszki na gęsto: 1 część kukurydzianej mąki z bardzo grubego przemiału, 4 części wody, odrobina masła i sól do smaku. Podawane w formie „łychą z gara” albo pokrojona w prostopadłościany po wystudzeniu.
- Grappa: Mocny (38–60%) destylat z wytłoczyn winogron pozostałych po produkcji wina. Włoski rytuał na zamknięcie ciężkiej kolacji.
- Carne Salada: cieniutko krojona, surowa, peklowana wołowina, przypominająca tatar w wersji premium. To danie to też historia szlaku handlowego z Niemiec do Włoch. Już w XIV wieku kupcy pędzący bydło przez Alpy musieli konserwować mięso za pomocą soli, czosnku i liści laurowych. Dzisiaj to lokalne dziedzictwo, serwowane z oliwą z gajów oliwnych wokół Gardy – najdalej wysuniętych na północ plantacji oliwek na świecie.
- Speck: Jeśli Carne Salada to czyste, włoskie południe, to lokalny szpek jest stuprocentowym dzieckiem pogranicza. Wyobraź sobie surową szynkę wieprzową, która najpierw przechodzi przez rygorystyczny, germański proces peklowania w soli i skomplikowanej mieszance ziół (jałowiec, liść laurowy, rozmaryn), potem jest delikatnie wędzona zimnym dymem z drewna bukowego, a na koniec… dojrzewa przez kilka miesięcy w suchym, śródziemnomorskim powietrzu znad Gardy. To masarski majstersztyk: na północ od Alp szynki się tylko wędzi, na południu (jak parmeńską) – tylko suszy na wietrze. Tutaj, w Trentino, robi się jedno i drugie. Efekt? Szpek podawany rano w Casariga ma tak intensywny, głęboki smak, że dwie kromki chleba z plastrem tego specjału dają paliwa na pierwsze 500 metrów przewyższenia, a Makyo przyprawiają o zawrót głowy przy każdym śniadaniu.
Babcia, wnuczka i smak starego szlaku kupieckiego
Do Albergo & Osteria Fiore w Comano Terme nigdy byśmy nie trafili, gdyby nie polecenie. To miejsce ukryte w niepozornym budynku, w niepozornym miasteczku, na niepozornej ulicy i prowadzone przez włoską babcię i jej wnuczkę. Babcia nie mówi po angielsku, ale porozumiewa się sercem i jedzeniem – podrzucała nam smaki i przez wnuczkę dopytywała, co nam smakowało. Użyję tego określenia, bo ono mi pasuje: czujecie, jak to jest, kiedy ktoś się jara tym, co robi – to właśnie babcia i wnuczka – miały ogromną radochę karmiąc nas swoimi przysmakami.
To tam po raz pierwszy spróbowaliśmy Carne Salada.
W Osteria Fiore zjedliśmy też gnocchi, ale w wyjątkowej wersji: zapomnijcie o ziemniakach przeciskanych przez prasę, te kluseczki wyrabia się z mąki, mleka i… dolewki grappy, a podaje z młodymi ziemniakami, obficie zlane roztopionym masłem. Dla odważnych wjechał stek z koniny, dla tradycjonalistów po prostu stek, do tego regeneracyjny, esencjonalny rosół. Wszystko to oczywiście w towarzystwie wszechobecnej polenty i regionalnego wina.
Równie tradycyjnie karmią w Maso Marocc w Comano Terme. Tam, oprócz desek dojrzewających serów, warto zamówić strangolapreti – tradycyjne, zielone kluseczki z szpinaku i czerstwego chleba, podawane z masłem i świeżą szałwią.
Życie regulowane wiatrem i zasada półtora euro
Gdy po włóczędze po prowincji zjechaliśmy któregoś dnia do Rivy del Garda, nasze elektroniczne zegarki na powrót zsynchronizowały się z jeziorem. Tu życiem rządzą dwa legendarne wiatry. Od rana z północy wieje chłodny Peler, idealny na ucieczkę w góry. Po południu, jak w szwajcarskim zegarku, rusza ciepła Ora z południa. Nam Ora zafundowała darmowy bording i walkę z aerodynamiką w drodze na upragnione lody do lodziarni Flora w Rivie (potężna, genialna gałka za 3 euro).
Szybką kawę też trzeba umieć tu pić. We Włoszech espresso przy ladzie (al banco) to świętość kulturowa – rzadko kosztuje więcej niż 1.20–1.50 €. To niepisany pakt społeczny chroniący codzienne rytuały Włochów. Jeśli jednak skusisz się na stolik (al tavolo), obsługa doliczy coperto (nakrycie), a cena kawy legalnie wzrośnie nawet trzykrotnie. Chcesz pić jak lokals? Podjedź pod bar w spodenkach z pampersem, zamów na stojąco, wypij w trzy sekundy i jedź dalej.
Poza trasą: Ukryty azyl w Borgo di Rango
Włócząc się gravelami po prowincji, łatwo przegapić miejsca magiczne. Nasza rada: będąc w okolicach Lomaso, zróbcie krótki skok do Borgo di Rango. To maleńka, w całości kamienna wioska wpisana na listę najpiękniejszych miasteczek we Włoszech (Borghi più belli d’Italia). Czas się tam zatrzymał w średniowieczu. Stare, warowne domy z pociemniałego kamienia, wąskie tunele, absolutna cisza i całkowity zakaz ruchu samochodowego. Idealne miejsce, by oprzeć gravela o kilkusetletni mur i po prostu przejść się wąskimi alejkami, chłonąc klimat prowincji Trentino.
Gravel Setup – Spakuj się nad Gardę
- Dwa duże bidony: Słońce odbijające się od tafli jeziora i pionowych, wapiennych ścian potrafi wycisnąć z kolarza ostatnie poty. Punkty z wodą na prowincji bywają rzadkością.
- Mocne lampki (przód i tył): Wyjazd z Rivy czy Arco na stare drogi wojskowe oznacza jedno – tunele. Są ciemne, surowe, wykute bezpośrednio w skale. Bez dobrego oświetlenia ryzykujesz życie swoje i innych.
- Zapięcie kieszonkowe (np. Hiplok): Lekkie zapięcie w kieszonce koszulki to mus. Pozwoli Ci bez stresu wejść do osterii u babci lub stanąć przy barze na szybkie espresso.
Gdzie jeździć nad Gardą – konkrety!
Wskazówka praktyczna przed wyjazdem: Planując gravelowy wypad w te rejony, koniecznie pobierzcie oficjalną aplikację Mio Trentino — ułatwia nawigację, planowanie transportu i sprawdzanie lokalnych atrakcji na bieżąco. Przed ruszeniem w wyższe partie gór spakujcie też prowiant. W maju niektóre schroniska (malghe) mogą być jeszcze zamknięte.
Pełną ofertę tras znajdziesz na oficjalnej stronie: Gravel Bike Trentino. My przejechaliśmy podczas naszego pobytu nad Gardą trzy, które szczególnie polecamy.
1. Cavedine Gravel Tour — szybki rytm, winnice i księżycowy krajobraz Marocche
Dla kogo: miłośnicy urozmaiconych krajobrazów, poszukiwacze lokalnych smaków i fani dynamicznej jazdy Dystans: 45 km | Przewyższenie: 901 m | Trudność: średnia | Czas: ok. 4:25 h GPX i szczegóły: gardatrentino.it
Charakterystyka i wrażenia z jazdy
Cavedine Gravel Tour to idealna propozycja na rozpoczęcie przygody z gravelowym Trentino — i to nie dlatego, że jest łatwa. Dlatego, że ma wyraźny rytm: cierpliwe podejście, krótki chaos techniczny, spokojny powrót. Trasa ma charakter pagórkowaty, ale nie przytłacza drastycznymi przewyższeniami, co pozwala czerpać czystą satysfakcję z płynnej jazdy. Szybkie szutrowe odcinki przeplatają się z wąskimi, asfaltowymi dróżkami o znikomym ruchu — jedzie się dynamicznie, a otaczająca zieleń Valle dei Laghi dosłownie zachwyca.
Punkt startowy to Arco — miasto, które większość kolarzy kojarzy z klif wspinaczkowych, ale które ma też dobrze skomunikowaną sieć ścieżek rowerowych wychodzącą prosto z centrum. Trasa wyjeżdża z miasta przez gaje oliwne i lasy dębowe, przez wioskę Braila, wzdłuż skał obowiązkowo zajętych przez wspinaczy. Klimat śródziemnomorski mocno wyczuwalny, temperatura zachęcająca do jazdy.
Schody zaczynają się w rejonie Cavedine, na odcinku przez strefę archeologiczną nad doliną Sarki. Tu nawierzchnia robi się nieobliczalna — stare kocie łby, korzenie, kamienne progi — i trasa przestaje być „gravel tour”, a zaczyna być normalnym gravelem. Podejście jest strome, nawigacja bez GPX praktycznie niemożliwa (ostrzeżenie na stronie Garda Trentino jest tu wyjątkowo uczciwe). Nagroda za wyjście na górę to widok na dolinę i zejście wzdłuż Jeziora Cavedine: gładki asfalt, turkusowa woda po lewej, właściwie nie chce się hamować.
Powrót przez Dro i most rzymski w Cenidze, potem ścieżką rowerową. Cztery godziny w siodle, które dają potężny zastrzyk endorfin bez zmęczenia psychicznego techniczną robotą. Idealny wybór na rozgrzewkę przed cięższymi dniami — albo na dzień, w którym chcesz po prostu cieszyć się tempem i widokami.
Co zobaczysz na trasie?
Jezioro Cavedine (Lago di Cavedine): Turkusowa woda odbijająca pionowe ściany skalne. Ścieżka biegnąca wzdłuż brzegu to gravelowy majstersztyk — gładka, szeroka i niezwykle fotogeniczna.
Marocche di Dro: Jedno z najbardziej zaskakujących miejsc w regionie. Trasa przemija tuż obok monumentalnego polodowcowego osuwiska skalnego. Krajobraz zmienia się nagle w niemal księżycowy — surowy i pustynny, tworzący niesamowity kontrast z bujną roślinnością doliny.
Winnice i gaje oliwne: Trasa prowadzi przez serce lokalnych upraw. Zapach dojrzewających winogron i widok idealnie przystrzyżonych krzewów winnych towarzyszą przez wiele kilometrów.
Strefa archeologiczna Cavedine: Ryty naskalne w Pianaura i formacja skalna Carega del Diaol nad wsią. Bez GPX ten fragment po prostu przejedzie obok niezauważony — ze śladem warto zatrzymać się i rozejrzeć.
Dlaczego warto przejechać?
To trasa, która nie zmęczy Cię psychicznie techniczną robotą, za to da dużo satysfakcji z tempa i miejsca. Zbalansowana, pozwala na chwilę oddechu i podziwianie architektury małych włoskich miasteczek, przez które przemyka. Kwintesencja tego, co w gravelu najlepsze.
2. Terlago-Banale Gravel Tour — wersja dla ambitnych
Dla kogo: doświadczeni gravelowcy, poszukiwacze alpejskich wyzwań i fani surowego, górskiego klimatu Dystans: 64,1 km | Przewyższenie: 1658 m | Trudność: trudna | Czas: ok. 7:05 h GPX i szczegóły: gardatrentino.it
Charakterystyka i wrażenia z jazdy
Jeśli Cavedine było przyjemną rozgrzewką, to Terlago-Banale to propozycja z etykietą dla ambitnych. Ta trasa nie bierze jeńców — i nie dlatego, że jest nie wiadomo jak technicznie przekraczająca. Dlatego, że nie odpuszcza przez siedem godzin.
Startujemy z parkingu przy Jeziorze Terlago, małym zbiorniku w górnej części Valle dei Laghi. Pierwsze kilometry to spokojny asfalt — czas na rozgrzewkę i oswojenie się z tym, że widoki tutaj zaczynają się od razu i nie kończą przez resztę dnia. Pierwsze poważne podejście to wspinaczka z Lon do Ranzo: wioski zawieszonej nad basenem Gardy na drodze, która miejscami jest dosłownie wycięta w skale. Widok z góry na kanion Limarò i zarys jeziora w oddali jest tym rodzajem widoku, który na chwilę rozbraja pytanie, dlaczego tu przyjechałeś. Za Ranzo wchodzimy na drogi leśne i gruntowe w kierunku San Lorenzo in Banale — dawnego strategicznego przejścia przez grzbiet. Teren bardziej łagodny, ale nie mniej piękny: mieszanka dróg wiejskich i leśnych, lokalny ruch praktycznie zerowy, dużo cienia.
W Comano Terme można i warto zrobić przerwę. To uzdrowisko słynące od dawna z wód termalnych, a mniej znane z tego, że jest świetnym punktem na gravel mapie regionu. Polecamy.
Po Comano zaczyna się drugi akt: wspinaczka przez małe wioski do Passo della Morte. Nazwa nijak nie jest mylącą obietnicą — to najwyższy punkt trasy i daje o sobie znać. Zjazd prowadzi przez krótki, techniczny odcinek muletiero (kamiennej ścieżki mularskiej), który nie jest dla każdego: wąsko, stromo, luzem na gruntowym podłożu. Kto go szanuje, wyjeżdża na ścieżkę rowerową Limarò i ostatnie cztery zakręty szosy do Sarche. Dalej — jazda wzdłuż jezior Toblino i Santa Massenza przez winnice Nosiola, potem przez Padergnone i ostatnie podejście do Vezzano. Powrót ścieżką rowerową do Terlago.
Czekają Cię tu długie, potężne podjazdy, gdzie opony szukają przyczepności na grubym szutrze, oraz szybkie zjazdy wymagające pełnego skupienia. Nagrodą za ten surowy, alpejski wycisk są przestrzenie i widoki, do których zwykli kolarze szosowi nie mają dostępu.
Co zobaczysz na trasie?
Jezioro Terlago i Valle dei Laghi: Start i okolice serwują alpejskie widoki z najwyższej półki. Dzika natura, gęste lasy i surowe szczyty Prealp otaczają z każdej strony.
Ranzo i kanion Limarò: Droga wycięta w skale, widok na przepaść poniżej, w tle błękit Gardy. To jeden z tych momentów, który zatrzymuje korby na dłużej niż powinien.
Płaskowyż Banale i zagubione wioski: Trasa przecina mniej oczywiste, schowane przed masową turystyką zakątki Trentino. Kamienne domy, wąskie przesmyki między budynkami i klimat dawnych Alp.
Destylarnie grappy w Santa Massenza: Warto wyjść z siodełka. Było ich tu kiedyś trzynaście, dziś działa pięć. To jeden z tych lokalnych detali, których nie ma w oficjalnym opisie trasy, a które robią różnicę między wyjazdem a wyjazdem.
Dlaczego warto przejechać?
Aby poczuć prawdziwy, surowy klimat Alpine Gravel. To trasa, która daje ogromną satysfakcję z ukończenia. Każdy podjazd smakuje jak małe zwycięstwo, a zjazdy dostarczają potężnej dawki adrenaliny. Jeśli Twoje serce bije mocniej na myśl o epickiej, całodniowej rzeźbie w górach — to jest Twój absolutny priorytet.
Uwaga techniczna: Nawigacja bez GPX jest tu bardzo trudna — plik do pobrania dostępny na stronie Garda Trentino. Na mokro odcinek za Passo della Morte potrafi być zdecydowanie bardziej techniczny niż na sucho.
3. Tremalzo Big Tour — legendarny podjazd i gravelowy Święty Graal
Dla kogo: każdy kolarz, który chce przejechać jedną z najbardziej kultowych tras rowerowych w Europie Dystans: 45,8 km | Przewyższenie: 1425 m | Trudność: trudna | Czas: ok. 6:00 h GPX i szczegóły: gardatrentino.it
Charakterystyka i wrażenia z jazdy
Passo Tremalzo to ikona, legenda i miejsce kultu dla każdego fana dwóch kółek. Tremalzo Big Tour na gravelu to przeżycie wręcz mistyczne — i jedno z niewielu miejsc, gdzie ten przymiotnik nie jest przesadą.
Trasa startuje z Pieve di Ledro, małego miasteczka nad turkusowym Jeziorem Ledro, które samo w sobie jest powodem, żeby tu przyjechać. Pierwsze kilometry to spokojna ścieżka rowerowa przez dolinę — lekkie, przyjemne kręcenie nóg przed tym, co ma nastąpić. Przed rezerwatem Lago d’Ampola skręcamy na stromą drogę gruntową, która wyprowadza na szosę na Tremalzo. I tu zaczyna się właściwa wspinaczka.
Około 15 kilometrów asfaltu ze średnim nachyleniem 7%, systematycznie w górę, do 1833 m n.p.m. To są Prealpejskie Alpy Gardesańskie i czuć każdy metr — zarówno w nogach, jak i w widokach otwierających się stopniowo na jezioro. Trasa słynie z unikalnej wojskowej drogi szutrowej (strada militare), która pnie się serpentynami po stromych zboczach. Nawierzchnia składa się z drobnego i średniego tłucznia — szerokie opony z agresywniejszym bieżnikiem i niskie ciśnienie to klucz do sukcesu. Na przełęczy: krowy na halach, Rifugio Garibaldi, cisza. A potem zjazd.
Zjazd to serce tej trasy. Prowadzi starymi drogami militarnymi z I wojny światowej: przez Bocca di Val Marza, tunel wykuty w litej skale, przełęcze Gatùm, Prà della Rosa i Nota. Droga jest kręta, miejscami płyta, miejscami luźny gruz, widoki na Jezioro Garda co kilkaset metrów. Na Passo Nota zachowały się ślady okopów i umocnień — jadąc tamtędy, łatwo zapomnieć, że to już ponad sto lat temu. Wrażenie wspinania się po nitce drogi zawieszonej między niebem a przepaścią jest nie do podrobienia. Po Bocca Fortini zjazd staje się bardziej leśny — kilka kilometrów w dół przez las, potem asfalt i Jezioro Ledro.
Przy jeziorze trasa prowadzi przez wioskę Pur i artystyczną instalację Games of Cubes na plaży. Dalej ścieżką rowerową do punktu startowego.
Co zobaczysz na trasie?
Włoska inżynieria wojskowa: Legendarna droga z czasów I Wojny Światowej z charakterystycznymi tunelami wykutymi w litej skale. Przejazd przez te ciemne, chłodne galerie skalne na długo zapada w pamięć.
Spektakularne panoramy na Jezioro Garda: W miarę zdobywania wysokości odsłania się gigantyczna, intensywnie niebieska tafla Gardy otoczona pionowymi ścianami górskimi. Widok z góry na kultowe jezioro dosłownie odbiera dech w piersiach.
Przełęcz Tremalzo: Osiągnięcie szczytu to moment przejścia do innego świata. Jesteś otoczony zielonymi połoninami, surowymi szczytami — i ciszą, która tutaj ma zupełnie inną gęstość niż w dolinie.
Passo Nota i ślady Wielkiej Wojny: Okopy, umocnienia, historia, którą czuć pod kołami. Nie ma czegoś takiego jak przejeżdżanie obok tego bez zatrzymania się.
Dlaczego warto przejechać?
Ponieważ Tremalzo to historia kolarstwa górskiego i gravelowego napisana na nowo. Ta trasa gwarantuje widoki, które pamięta się do końca życia. Serpentyny wyglądają niesamowicie na zdjęciach, ale na żywo — kiedy czujesz przestrzeń pod stopami i wiatr od jeziora — wrażenie jest sto razy potężniejsze. To absolutny must-ride w Europie.
Uwaga dla gravelowców: Trasa formalnie oznaczona jest jako MTB, nie gravel — ale opona 40 mm+ i pewna ręka na kierownicy w zupełności wystarczą. Zjazd militarną drogą jest długi i techniczny, ale bez ekstremalnych wymagań. Trasę można jechać też w odwrotnym kierunku (wariant zegarowy 779) — wtedy wspinaczka prowadzi gruntami, a zjazd asfaltem. Dla tych, którzy nie chcą pełnej pętli, z Rifugio Garibaldi odchodzą warianty 779a i 779b skracające zjazd przez Tiarno di Sopra lub Pieve.
Podsumowanie — którą trasę wybrać?
Garda Trentino udowadnia, że gravel nie musi być nudnym przetaczaniem się po płaskich polnych drogach. Trzy trasy, trzy zupełnie inne charaktery — i każda z własnym, mocnym argumentem.
Jeśli szukasz relaksu i pięknych widoków bez ekstremalnego zmęczenia — wybierz Cavedine. Jeśli chcesz sprawdzić swoje granice i poczuć surowość gór przez cały dzień — Terlago-Banale czeka. A jeśli chcesz przejechać trasę-legendę i zjeść obiad z widokiem na całą Gardę z wysokości chmur — ruszaj na Tremalzo.
Linki do tras na gardatrentino.it:
Partnerem tego odcinka PREMIUMÓW jest Garda Trentino i Visit Trentino. Trasy nad Gardą przemierzaliśmy dzięki ich zaproszeniu i wsparciu.
Tekst: Anna Tkocz, Michał Góźdź
Zdjęcia: Anna Tkocz, Michał Makyo Szulhan
